JK Sp. z o.o.

Warszawa 02-546

ul Kazimierzowska 46/48

Książek

Ubezpieczenia

D&O - czego uczą sprawy sądowe?  

W pierwszej kolejności warto wskazać czym jest polisa D&O. Ubezpieczenie D&O (Directors and Officers) ma na celu kompleksową ochronę osób pełniących kluczowe funkcje w przedsiębiorstwie na wypadek kierowanych do nich roszczeń. Zakres ochrony ubezpieczeniowej obejmuje odpowiedzialność cywilną, administracyjną, karną oraz umożliwia pokrycie szerokiego pakietu dodatkowych kosztów wynikających z odpowiedzialności ponoszonej przez osobę ubezpieczoną.[1]

Warto wiedzieć, że powództwo przeciwko członkowi zarządu nie musi zakończyć się pociągnięciem go do odpowiedzialności oraz wymierzeniem kary. Spółka, zatrudniająca członka zarządu, lub inny wierzyciel, są zobowiązani do wykazania przesłanek  wynikających z właściwej podstawy prawnej, a z kolei pozwany może podnosić między innymi zarzuty braku bezprawności działań, braku winy, szkody albo związku przyczynowego.

Z kolei fakt posiadania polisy D&O sam w sobie nie może gwarantować ubezpieczonemu  automatycznej wypłaty sumy ubezpieczenia. Czym innym jest stwierdzenie kwestii odpowiedzialności członka zarządu, m. in. na drodze sądowej, osobną zaś kwestią jest spełnienie warunków ubezpieczenia i jako następstwo wypłaty odszkodowania.

Polisa D&O powinna być więc traktowana jako mechanizm finansowania obrony i transferu określonego ryzyka, a nie jako gwarancja braku odpowiedzialności członków władz.

Poniżej przedstawiamy Państwu przykłady spraw sądowych o pociągnięcie do odpowiedzialności członków zarządu spółek, aby przybliżyć praktyczne aspekty tego typu postepowań i uświadomić Państwu jakiego rodzaju sytuacje skutkują koniecznością posiadania ubezpieczenia D&O.

Decyzja zarządu niekorzystna ekonomicznie nie zawsze oznacza odpowiedzialność

Zgodnie z treścią  wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 maja 2015 r. sygn. akt. XXIII Ga 2281/14 spółka z o.o. dochodziła zapłaty od byłego członka zarządu na podstawie art. 293 kodeksu spółek handlowych. Wyrok sądu pierwszej instancji jak również wyrok apelacyjny został wydany na niekorzyść powoda, czyli spółki z o.o.

W ocenie Sądu Rejonowego (sądu pierwszej instancji) powód powinien wykazać oprócz samego faktu powstania szkody również niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków przez pozwanego, które doprowadziły do powstania szkody (…)”, czego powód zdaniem sądu nie wykazał. Ponadto (…) powód nie wykazał, aby dokonywanie rozliczeń pomiędzy stronami w opisany powyżej sposób, tj. poprzez ich wzajemną kompensację, naruszało obowiązujące przepisy prawa. „Sąd Rejonowy nie uznał, że spłata istniejących zobowiązań wyrządza spółce szkodę, a także nie można było uznać jej za sprzeczną z prawem lub postanowieniami umowy spółki.”

W przedmiotowej sytuacji bez względu na fakt wydania pozytywnych dla pozwanego (członka zarządu) wyroków, pozwany ponosił w trakcie trwania procesu spore koszty, mi.in. koszty sądowe, koszty zastępstwa procesowego (wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego), koszty przejazdów oraz inne niezbędne wydatki. Wówczas ubezpieczenie D&O mógłby uchronić członka zarządu przed nadmiernym obciążeniem finansowym, związanym ze sporem.

Roszczenie spółki wymaga wykazania konkretnego naruszenia

W sprawie sygn. akt. I AGa 116/18, zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 21 listopada 2018 r., spółka dochodziła odszkodowania od byłego prezesa zarządu spółki na podstawie art. 483 kodeksu spółek handlowych.

Jak wynika z wyroku „Spółka dochodząc odszkodowania od pozwanego jako byłego członka jej organu w świetle uregulowania art. 483 k.s.h. winna udowodnić następujące przesłanki tej odpowiedzialności:

1) działanie lub zaniechanie pozwanego sprzeczne z prawem lub statutem spółki;

2) szkodę poniesioną przez spółkę;

3) istnienie adekwatnego związku przyczynowego między działaniem bądź zaniechaniem pozwanego a powstaniem szkody spółki (art. 361 § 1 k.c.).”

W oparciu o wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym w szczególności na podstawie ustaleń opracowanej w niniejszej sprawie opinii biegłego sądowego Sąd przyjął, że fakt powstania szkody w majątku spółki nie został udowodniony. Analiza wskazanej sprawy sądowej po raz kolejny potwierdza, że decyzja biznesowa, domniemanie niekorzystna dla spółki i budząca wątpliwości wspólników, czy osób trzecich, nie zawsze skutkować będzie powstaniem odpowiedzialności po stronie członka zarządu. Niemniej jednak jak w poprzedniej przeanalizowanej sprawie wymaga ona zaangażowania czasowego po stronie członka zarządu i powoduje powstanie istotnych kosztów w czasie trwania postępowania. Wówczas polisa D&O może stanowić odpowiednie wsparcie dla członku zarządu.

Zatajenie ważnych okoliczności mogą pozbawić ochrony z D&O

Stosownie do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 4 sierpnia 2016 roku sygn. akt. XIII GC 293/15  powódka (spółka akcyjna) domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 879 499,74 Euro wraz z ustawowymi odsetkami tytułem naprawienia szkody na podstawie umowy ubezpieczeniowej.  Szkoda po stronie powódki powstała w związku z działaniem i/lub zaniechaniem członka zarządu. W przedmiotowym przypadku sąd oddalił powództwo. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 października 2017 r. wyrok Sądu Okręgowego został utrzymany w mocy.  Zdaniem Sądu Okręgowego  przy zawieraniu umowy ubezpieczenia spółka akcyjna znała już o okolicznościach mogących prowadzić do roszczenia wobec członka zarządu oraz wiedziała o prowadzonym postępowaniu przygotowawczym. Informacje te nie zostały ujawnione we wniosku ubezpieczeniowym. Jak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego „W art. 806 par. 2 k.c. ustawodawca przyjął bowiem, że bezskuteczne jest postanowienie o objęciu ubezpieczeniem okresu poprzedzającego zawarcie umowy i to wówczas, gdy w chwili zawarcia umowy którakolwiek ze stron wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że wypadek nastąpił (…).”

Należy pamiętać, że nie każde wcześniejsze zdarzenie jest wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej, każda polisa i OWU wymagają osobnej analizy, ważne są również odpowiedzi na pytania we wniosku, kwestia zatajenia okoliczności mających wpływ na ochronę ubezpieczeniową. Przy nabyciu polisy D&O zalecam omówić wszelkie szczegóły ubezpieczenia, celem dobrania produktu, który najbardziej odpowiada Państwa oczekiwaniom i stanu faktycznemu.

W ramach podsumowania chciałabym przybliżyć najczęstsze sytuacje i błędy po stronie członków zarządu, które mogą prowadzić do powstania roszczeń.

1. Przekroczenie kompetencji lub pełnomocnictwa – zawarcie umowy bez wymaganej zgody zgromadzenia wspólników (akcjonariuszy), naruszenie umowy spółki (statutu).
2. Podjęcie decyzji bez odpowiedniej analizy finansowej – na przykład ulokowanie środków w niewiarygodnej instytucji, zakup aktywów po zawyżonej cenie albo zawarcie niekorzystnej umowy.
3. Konflikt interesów i transakcje z podmiotami powiązanymi – zwłaszcza gdy członek zarządu lub osoba powiązana może osiągnąć korzyść, jednocześnie powodując szkodę po stronie spółki.
4. Zbyt późne reagowanie na niewypłacalność – w tym niezłożenie w terminie wniosku o upadłość lub niepodjęcie działań restrukturyzacyjnych.
5. Nieprawidłowości podatkowe i rachunkowe – prowadzące do odpowiedzialności za zaległości spółki albo zarzutów nierzetelnego raportowania.
6. Naruszenie praw pracowników – mobbing, dyskryminacja, wadliwe rozwiązanie stosunku pracy lub naruszenie zasad wynagradzania.

Irina Pronina

prawnik

Sprawdź więcej o ubezpieczeniu D&O

Artykuł ma wyłącznie charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani zapewnienia istnienia ochrony ubezpieczeniowej. Autor nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte wyłącznie na jego podstawie, ponieważ wynik sprawy zależy od jej szczegółów, dowodów, treści polisy oraz oceny właściwego sądu lub organu.